گورستان سلاطين آل بويه در حائر مقدس خدمات ارزنده زمامداران آل بويه به اهل بيت عصمت و طهارت ( عليهم السلام ) ، انكار ناپذير و فراموش نشدنى است و تاريخ ، بهترين شاهد و گواه براين مدّعاست . آنان تا زنده بودند با اخلاص بىنظيرى به عتبات مقدّسه ، خدمت كردند و پس از مردن نيز در جوار تربت امامان معصوم ( عليهم السلام ) ، پناه گرفتند . بعضى از ايشان ، خاك نجف را آرامگاه ابدى خود قرار دادند وبرخى ديگر ، حائر مقدس را برگزيدند و آرامگاه خود را در ناحيهء شرقى حرم امام حسين ( ع ) و جايى كه هم اكنون به واسطهء جدا شدنش از صحن شريف ، صحن كوچك ناميده مىشود ، قرار دادند . اين صحن كوچك عبارت است از يك فضاى وسيع ماندگار قديمى ، از دوران عباسى دوّم ، و زينت بخش ديوارهاى بلند و مرتفعش ، كاشىهاى ابتكارى و ماندگار است . آرايهء سقف‌هاى داخلى آن ، گچ‌برىهاى هنرى دلپذيرى است كه به صورت استوانه‌هاى هندسى شكل ، با زاويه‌ها و ضلع‌هاى متنوّع و به‌هم درآميخته و بسيار ظريف و چشم‌نواز ، در طول هر سقف آويخته است و تماماً با بهترين و زيباترين شكل هندسى و كاملًا هنرمندانه ، با سنگ گرانيت و كاشى معرّق از نوع قديمى - كه ممتاز ، كمياب و بسيار گران‌بهاست - پوشيده شده است . زيرا اين ساختمان به طور كلى ، دقيقاً به هزار سال قبل ؛ يعنى از روزگار آل بويه تاكنون ، باز مىگردد . گچ‌برى سقف‌هاى داخل اين صحن كوچك ، بسان گچ‌برىهاى موجود ديگر ، ولى بهتر و استوارتر از گچ‌برى برخى از سقف‌هاى داخلى صحن امام حسين ( ع ) است . اين بناى تاريخى و باشكوه ، يا اين صحن كوچك - چنان‌كه امروزه گفته مىشود - از ناحيه غربى به صحن امام حسين ( ع ) ، متصل است و ميان آن‌دو ، راهروى بزرگ و فراخى وجود دارد كه تقريباً با همان آرايهء هنرى ؛ امّا ازنوع بهتر و استوارتر آن و نيز با سنگ گرانيت و كاشى قديم ، تزيين شده است ؛ تحفه‌هايى كه